Zabytki

Zabytki wpisane do rejestru:

  • kościół paraf. pw. św. Trójcy, gotycko-barokowy, wzniesiony w 1535 r. i przebudowany w 1723 r.; jednonawowy, na planie krzyża, ze sklepieniem kolebkowym
  • kościół ewangelicki, barokowy, z poł. XVIII w., z późniejszą klasycystyczną wieżą (pocz. XIX w.); jednonawowy, z mansardowym dachem i bogatym wystrojem barokowym; jeden z najcenniejszych zabytków miasta, wzniesiony w stylu chłodnego, protestanckiego baroku pruskiego; nieużytkowany i niezabezpieczony, popada w ruinę (ul. Kasprzaka 13)
  • ratusz, barokowy, z 1731 r., przebudowany w II poł. XIX w. (Pl. Odrodzenia 1)
  • Parafia Kościoła Polskokatolickiego w Boguszowie-Gorcach kościół Polskokatolicki pw. św. Piotra Apostoła, neogotycki, wzniesiony w l. 1900-1904 (ul. Mickiewicza 2)
  • dom kantora, kościół ewangelicki (ul. K. Marksa 2)
  • dom Diakonistek, (ul. Kasprzaka 7)
  • dom cechu gwarków, (ul. Fornalskiej 31)
  • dom mieszkalny, (ul. Fornalskiej 9)
  • dom mieszkalny, (ul. Fornalskiej 37)
  • zabudowa powierzchni szybu Witold, 3 obiekty ? nadszybie, maszynownia, hala kompresorów (Gorce)
  • wieża nadszybowa szybu Józef, Kuźnice.

Inne zabytki:

  • były klasztor Sióstr Elżbietanek, ul. Wł. Jagiełły 4
  • stajnie z częścią mieszkalną, ul. Kolejowa 33
  • była Siedziba Bractwa Strzeleckiego, ul. 1 Maja 55
  • były hotel z salą koncertową, ul. Kolejowa 13
  • dworzec PKP, ul. Dworcowa 6
  • kościół ewangelicki ob. polskokatolicki, ul. Kościuszki (Gorce)
  • dworzec PKP, (Gorce)
  • budynek łaźni szybu Witold (Gorce)
  • hala kompresorów szybu Witold (Gorce)
  • hala maszyny wyciągowej szybu Witold (Gorce)
  • kościół paraf. pw. Niepokalanego Pocz. NMP (Kuźnice)
  • plebania, ul. Żeromskiego 23 (Kuźnice)
  • kaplica mszalna pw. NSPJ i dom mieszkalny, ul. Pstrowskiego 31 (Kuźnice)
  • willa Treutla, ob. Nadleśnictwo Wałbrzych, ul. Miła 2 (Kuźnice)
  • kościół pomocniczy pw. Św. Barbary (Stary Lesieniec)

 

Dom Cechu Gwarków, ul. M. Fornalskiej nr 31                              

Czas powstania: pocz. XIX w.,  ok. 1870 r.,  ok. XIX w., 1925 r.

Styl: wystrój  elewacji neoklasyczny

Przeznaczenie pierwotne:  Dom Cechu Gwarków

Użytkowanie obecne: mieszkania i zakład poligraficzny

Historia budynku:  wzniesiony w pocz.  XIX w.,  przebudowany  ok.1870 r. piętro,  ryzalit płd). W końcu XIX w.  wzniesiono przybudówkę płd. ok. 1920 r. przeprowadzono remont wnętrz i w 1986 remont e1ewacji.

Sytuacja: zlokalizowany w płd pierzei ul. Fornalskiej, w lani zabudowy,  obecnie wolnostojący.  Front od pn.

Dane ogólne: murowany z kamienia i cegły, tynkowany. Założony na rzucie prostokąta
z prostokątnym ryzalitem i prostokątną wydłużona, przybudówka od płd, dwutraktowy,  przybudówka jednotraktowa, dwukondygnacyjny z dwukondygnacyjnym poddaszem częściowo podpiwniczony. Bryła zwarta, dach dwuspadowy, ceramiczny, ustawiony kalenicowo do ulicy. Ryzalit i przybudówka kryte dachami płaskimi, papowymi.

Opis wnętrz:

Piwnica: pod traktem frontowym, przykryta kolebką na łuku półpełnym, z lunetami.

Parter: sień przelotowa w osi budynku sklepiona kolebką z lunetami, na ścianach boazerie, drzwi wewnętrzne ze stolarką z ok. 1870 r., w tylnym trakcie od strony wsch. klatka schodowa. Pozostałe pomieszczenia parteru, łącznie z przybudówką, zajęte przez zakład poligraficzny, część produkcyjna po stronie zach Stropy płaskie.

Klatka schodowa: jednobiegowa,  obudowana,  schody i balustrada drewniane,  z ok.  1920 r. Do piwnicy schody ceglane.

Piętro: korytarz wzdłuż klatki schodowej, po bokach mieszkania, zachowany w obrębie traktów układ amfiladowy,  stropy płaskie. Stolarka drzwi z klatki schodowej  z ok. XIX w. Poddasze: dolna kondygnacja mieszkalna,  górna strych, więźba z k. XIX w.

Elewacje:

Elewacje dwukondygnacyjne, szczyty dwukondygnacyjne. frontowa pięcioosiowa, boczna zach. dwuosiowa, tylna zasłonięta w części zach. przybudówką, widoczna jedna oś okienna, boczna wsch. pierwotnie przysłonięta, ślepa, bez wystroju. Elewacja frontowa i zach.
o jednolitym wystroju neoklasycystycznym. Cokół kamienny, gzyms międzykondygnacyjny, podokienny II kond., gzyms wieńczący tylko na elewacji frontowej. W środkowej osi elewacji  frontowej prosty portal kamienny, nad nim rodzaj tynkowego tympanonu z płaskorzeźbioną książką, nad portalem herb Boguszowa. Stolarka drzwi z k. XIX w. Prostokątne okno parteru w półkolistych tynkowych obramieniach obwiedzionych cienkim wałkiem. W płycinach nadokiennych motywy symboliczne (gryfy, het i postać ludzka). Okno w drugiej osi elewacji frontowej zamurowane. pozostała tylko płaskorzeźba nadokienna. W elewacji frontowej,
w pobliżu naroży, w górnej części parteru tonda płaskorzeźbione z emblematami górniczymi. Stolarka okien z ok. 1870 r.

Elewacje przybudówki zwieńczone okapem. Od płd na II kond. drewniana weranda z k. XIX wieku.

Materiały archiwalne:

[  SAP-B  ]     1884 -1925    / Furstensteinstrasse 31 /

Wnioski  konserwatorskie:

Wewnątrz ochronie podlega układ komunikacyjny ze sklepioną sienią i klatką schodową oraz układ korytarzowy piętra. Należy zmienić funkcję parteru na ogólnie dostępną. Należy odtworzyć wraz z opaską zamurowane okno w elewacji frontowej, zlikwidować przybudówkę produkcyjną i sanitariat zniekształcające bryłę od płd.

Detale do zachowania: portal wejściowy, balustrada schodów sto  tarka drzwi zewnętrznych
i wewnętrznych,  stolarka okien.

 

Kamienica ul. M. Fornalskiej  9               

Czas powstania:   XVI II/XIX w.,   1894 r. .   ok.   1870 r. styl:  neorenesansowy wystrój  elewacji

Przeznaczenie pierwotne: kamienica mieszczańska.

Użytkowanie obecne: sklepy i mieszkania.

Historia budynku: Wzniesiony na    przełomie    XVIII    i    XIX    w., W 1893 r.  nadbudowa dwóch pięter i zmiana wystroju elewacji. Elewacje i wnętrza remontowane ok.  1970 r.  -    związane    z    tym częściowe zniszczenie detalu.

Sytuacja: Usytuowany w zabudowie zwartej w pn pierzei ul. For­nalskiej, oddzielony wąskimi miedzuchami od budynków sąsied­nich. Front od płd.

Dane ogólne:  Murowany z kamienia i  cegły,  tynkowany. Założony na planie zbliżonym do kwadratu,  dwutraktowy,    czterokondygnanacyjny z. półpiętrem strychowym,  niepodpiwmczony.  Bryła zwar­ta, dach płaski,  papowy.

Opis wnętrz:

Parter: podzielony przelotową sienią na 2 równe części. Sień sklepiona o przęsłami czasz na gurtach. W sieni 3 proste obra­mienia kamienne drzwi (2 zamurowane), nowy otwór wykuty pod gurtem. Pozostałe pomieszczenia parteru sklepione kolebka z lunetami - z przełomu XVIII  i  XIX w.

Klatka schodowa: w trakcie tylnym po wsch. stronie sieni. Trzybiegowa, z pełną duszą z półkoliście zamkniętym prześwitem na wysokości parteru i II kona. Dusza zakończona parapetem na wysokości IV kond. Podłucze schodów na sklepieniu odcinkowym. Stopnie do III kond. drewniane, z III na IV kamienne, dalej na strych drewniane. Balustrada drewniana toczona, od 111 kond. w górę .

Piętra: wtórnie podzielone na mieszkania zachowały czytelny układ traktów.  Stropy płaskie. Na  II kond. stolarka drzwi z k.  XIX w.  Więźba z ok. 1870 r.

Elewacje:

Elewacja frontowa pięcioosiowa. czterokondygnacyjna. Miski co­kół kamienny częściowo otynkowany. Podzielona gzymsami na kon­dygnacje: między parterem i II kond. oraz II i .111 kond. gzyms na wysokości stropów, ponadto na wszystkich kond., łącznie ze strychową, gzymsy podokienne. Okap dachu spoczywa na ozdobnych końcówkach krokwi. W środkowej osi parteru k1asycystyczny por­tal w tynku.- na dwóch toskańskich pilastrach wsparte klasyczne belkowanie. Otwór drzwiowy zamknięty półkoliście. Wejście do sklepu po stronie wsch. w prostym obramieniu w tynku. Okna wyższych kondygnacji w profilowanych obramieniach z k1asycyzu-lącymi nadokiennikami: na II i IV kond. gzymsy, na III trój­kątne tympanony. Stolarka z ok. 1870 r. i lat późniejszych. w większości dekorowana.  Gruby tynk.

Elewacja tylna pięcioosiowa, asymetryczna. W parterze w osi środkowej  prosty portal kamienny zamknięty półkoliście. Opaski okien w parterze kamienne bes profilu. Stolarka III i IV kond. ozdobna z ok. 1870 r.

Elewacja a boczna wsch. jednoosiowa, Jedno okno na II kond. w profilowanym obramieniu z prostym nadokiennikiem z ok. 1870 | Gruby tynk.

Materiały archiwalne:

[  SAP-B  ]     1880 - 1894    / Fürstensteinstrasse 9  /

Wnioski  konserwatorskie:

Ochronie konserwatorskiej  podlega wystrój  elewacji  frontowej portalem i  zachowanymi    elementami    dekoracji.    Należy    usunąć gruby tynk i uzupełnić zniszczone elementy wystroju    (obramowania okien IV kond.).

Budynek posiada bardzo ciekawe sklepione    wnętrza    parteru. Powinny być wykorzystane w całości na cele usługowe,  przy czym należy usunąć wtórne ścianki dzielące sklepienia oraz    zamurować otwór drzwiowy pod gurtem  w sieni.

Detale do zachowania: stolarka okien, obramienia kamienne i sieni i w parterze w elewacji tylnej, portal frontowy, balustrada schodów,  stolarka drzwi  do mieszkań na  II kond.

 

Dom mieszkalny, ul. M. Fornalskiej nr 37                           

Czas powstania: 1790 r., 1874 r., 1887 r.

Styl: neoklasycyzm,  przebudowa neorenesansowa

Przeznaczenie pierwotne: dom mieszkalny

Użytkowanie obecne: mieszkania, biura, wytwórnia wędlin

Historia budynku: wzniesiony w 1790 r., według daty w  portalu, przebudowany wg proj. G. Schuberta w 1874 r. i w 1887 wg proj. G. Modlera. Drobne przebudowy wnętrz w 1905 i 1932 r.. w 1973 r. remont dachu, po 1978 r. przebudowa wnętrz.

Sytuacja: wolnostojący, w głębi działki położonej po płd. stronie ul. Fornalskiej, w narożu z dojazdem do zakładu przemysłowego. Działka pierwotnie od frontu zagospodarowana na podjazd. Front od pn.

Dane ogólne: murowany z cegły, tynkowany.  Założony na planie prostokąta, dwuipółtraktowy, dwukondygnacyjny, z poddaszem użytkowym, podpiwniczony. Bryła zwarta z pozornym ryzalitem pn, dach dwuspadowy, ceramiczny. Ryzalit    trzykondygnacyjn, zwieńczony szczytem,  przykrytym dachem dwuspadowym.

Opis  wnętrz:

Piwnica: sklepione kolebkami o przekroju koszowym.

Parter: przez środek budynku biegnie szeroka sień przelotowa po jej zach. stronie, w tylnym trakcie zlokalizowana jest klatka schodowa. W trakcie środkowym znajduje się korytarz. Sklepienia kolebkowe z lunetami, tylny trakt sieni nakryty płaskimi czaszami na gurtach,
w pomieszczeniu płd-zach. stropy płaskie.

Klatka schodowa: jednobiegowa, dwustronnie obudowana, przykryta kolebką o przekroju odcinkowym, na podeście II kond. sklepienie krzyżowe, stopnie drewniane. Schody na poddasze jednobiegowe, z dodatkowymi trzema stopniami drugiego biegu, balustrada drewniana toczona z k. XIX w. Schody do piwnicy jednobiegowe, kamienne.

Piętro: powtarza zasadniczy układ parteru: nad sienią, w tylnym trakcie duży hol, wzdłuż budynku korytarz, z którego wejścia do pomieszczeń mieszkalnych, uzyskanych przez wtórne podziały sufity płaskie z fasetami. W korytarzu, po stronie wsch. zachował się fragment kamiennego prostego obramienia o nieznanym przeznaczeniu.

Poddasze: w całości wykorzystane na mieszkania,  z  licznymi nowymi  podziałami. Strych w drugiej  kond. dachu dostępny po stromych jednobiegowych schodach    znajdujących    się    w  części wsch. korytarza na poddaszu. Więźba z k. XIX w.

Elewacje:

Elewacje dwukondygnacyjne, pseudoryzalit trzykondygnacyjny szczyty w elewacjach bocznych dwukondygnacyjne.  Elewacja frontowa dziewięcioosiowa, symetryczna, tylna   dziewięcioosiowa wsch. pięcioosiowa,  zach.  czteroosiowa.  Cokół z płyt piaskow­cowych,  dookoła budynku,  płaski gzyms międzykondygnacyjny klasyczny gzyms wieńczący tylko na frontowej i tylnej e1ewecji. W elewacji frontowej  trzy środkowe osie w pozornym ryzalicie,  szczyt obwiedziony gzymsem. Okna w prostych, kamiennych i tynkowych obramieniach.
W II kond. elewacji frontowej obramienia uszakowe z neorenesansowymi gzymsowymi nadokiennikami ok. 1870 r., w pseudoryzalicie w III kond.  gzymsowe nadokienniki. 
W elewacji frontowej w środkowej  osi parteru portal - półkoliście zamknięta wnęka,  nad nią gzymsowe nadproże, wysunięte na konsolkach. Pod gzymsem na  płycinie  data MDCCXC i feston na płycinie.  Otwór drzwiowy prosty, wtórny. W elewacji tylnej, w środkowej osi półkoliście zamknięty, prosty, kamienny portal, w nim mniejszy, wtórny, prostokątny otwór drzwiowi. W dachu elewacji frontowej i tylnej  tynkowane lukarny przykryte dwuspadowymi daszkami.

Materiały archiwalne:

[  SAP  ]     1860 - 1938    / FUrsensteistrasse 37 /

[  SAP-B ]   1864 - 1937    / FUrsensteistrasse 37 /

Projekt adaptacji na jadłodajnię,  St. Śmieszek, 1978 r., Arch.  WKZ Wałbrzych,  nr 18

Bibliografia:

1.  Prace konserwatorskie  ....  1969-73,  s.13

Wnioski  konserwatorskie:

Budynek należy do najcenniejszych zabytków budownictwa mieszkalnego w Boguszowie.
Z uwagi na walory architektoniczne wnętrz należy zmienić funkcję na bardziej  reprezentacyjną i ogólnie dostępną. Ochronie podlega układ wnętrz parteru i  II kond. oraz  klatka schodowa. Ścianki działowe należy usunąć, można pozostawić